آفرينش دوزخ و عذاب هاي طاقت فرسای جهنم يكی از مباحث معاد است، كه انبوهی از پرسش ها را بر انگيخته است. منكران در اين ميدان تاخت و تاز خاصی دارند، اما پاسخ اصولی و طرح معقول و منطقی "حكمت خلقت جهنم" مقدمه ای را می طلبد.

 

كيفرها به طور كلی بر دو گونه اند؛

الف) كيفرهاي قراردادي و اعتباري كه در قوانين جزايي كشورها مرسوم و اجرا مي شود.

ب) كيفرهای طبيعی كه ثمره ذاتی اعمال است. اگر در قيامت كيفر كردارها و جزای عقايد و سلوك اخلاقی جنبه ذاتی و طبيعی داشته باشد زمينه هر گونه اشكال و پرسش را منتفی می سازد، ولی اگر كيفرها رنگ قراردادی و جنبه اعتباری داشته باشد، سوالات و اعتراض های زيادی را برمی انگيزاند كه اولين پرسش انگيزه خلقت عذاب های اخروی است.

فلسفه كيفر در دنيا گاهي تشفيّ خاطر و آرامش و رضايت باطني مظلوم و زماني اصلاح و تربيت مجرمان و در مواردی اصلاح جامعه و عبرت گيری افراد يا احقاق حقوق ستمديدگان و پيشگيری از متجاوزان است. چرا كه قوانين كيفری و جزايی در ميان نباشد بعضی از اشخاص شرور و ناهنجار ممكن است به جنايات هولناكی دست بزنند.

اين گونه قرار دادها و اعتبارات عقلايی براي زندگی دنيا معقول و منطقي است، ولی در عذاب های آخرت اين انگيزه ها موضوعيتی ندارد، زيرا قيامت، كانون جزا و پاداش است نه مركز عمل و كردار.

انتقامی كه در روز قیامت بر اساس آیه 22 سوره سجده (اناّ من المجرمين منتقمون) از تبهكاران گرفته می شود به منظور تشفی و آرامش فرد دل آزرده و آسیب دیده نيست، آنگونه كه در انتقام های فردی در دنيا به عمل می آيد، و نيز نظير انتقامی كه محاكم قضايی از مجرمان مي گيرند، نيست، زيرا هدف مهم آن برقراری نظم و امنيت اجتماعی است،كه در قيامت مجالی برای اين قبيل هدف ها و جود ندارد.

احقاق حقوق مظلومان در دنيا مطلوب است، ولی در آخرت ثمری ندارد، مگر اين كه گناهان مظلوم به ظالمان و ثواب هاي ستمگر به ستمديده منتقل گردد، زيرا ستمگران به جبران حقی كه از ستمديدگان ضايع كرده اند، سزاوار چنين عذابی هستند.

گرچه بعضی می گويند خداوند متعال می تواند اجر مضاعف به ستمديده عنايت كند و گناهانش را بدون نقل و انتقال ببخشايد. در پاسخ گفته می شود خدای منان در اين گونه موارد مختار است، زيرا اين عمل خلاف عقل و عدالت نيست بلكه می توان گفت فلسفه عذاب اخروی مقتضای عدل الهی است، چون اعطای ثواب از باب تفضل است، ولی عذاب به سبب عدل است.

 

در دعا می خوانيم " يامن لايخاف الا عدله و لا يرجي الا فضله". ترس از عدالت در واقع به دليل كيفر كردار زشت است.

از اين رو يكی از مفاهيم عدل را قرار دادن هر چيز در جايگاه خود دانسته اند. گذشته از تحقق عدل كلی در قيامت اصولا پياده شدن و عده وعيدها ايجاب مي كند مجرمان به مكافات برسند. البته اين نوع پاسخ می تواند عذاب هاي موقت را توجيه كند، ليكن براي فلسفه عذاب ابدی راه ديگری را بايد چیست.

ولی اگر اصل پاداش و كيفر را مقتضای عدالت و ضرورت تحقق نويدها و تهديدهای الهی به شمار نياوريم، فلسفه جعل تكليف در دنيا بيهوده و عبث خواهد شد كه آن از خدای حكيم واقع نمی شود. گذشته از اين كه مهمترين عامل ضمانت اجرای مقررات الهی نيز از ميان خواهد رفت.

برخی گفته اند مجرد انذار منهای عمل به آن، برای ضمانت اجرايی كافی است،در صورتی كه وعده و تهديد به عذاب نمی تواند عامل باز دارنده باشد، بلكه وعده به نعمت ها و عذاب به اضافه تاثير عمل به احكام الهی در مصالح دنيوی و بهتر زيستن می تواند كارساز باشد.

 

 

منبع : خبرگزاری مهر

نوشته شده توسط : نرگس